A.G. PANOLARI

1. GENEL

1.1. Konu ve Kapsam

OG/AG Dağıtım Transformatörlerinden A.G dağıtım şebekelerini beslemek için kullanılacak metal mahfazalı AG Dağıtım Panolarının tasarımı, imali ve deneylerini kapsar.

1.2. Standartlar

Bu kapsamdaki A.G. Dağıtım Panoları ve panoda kullanılacak elektrik cihazı ve malzemeleri, aşağıdaki Türk Standartları (TS) ve Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) Standartlarının yürürlükteki en son baskılarına uygun olarak tasarımlanacak, imal edilecek ve deneyden geçirilecektir.
STANDART NO (TS)
STANDART NO (IEC, EN)
STANDART ADI
TS 3367
IEC 60439-1
A.G. Anahtarlama ve Kontrol Düzenleri
TS EN 60947-1
IEC 60947-1
Havada açılan alçak gerilim anahtarları (şalterleri), ayırıcıları, ayırıcılı anahtarlar ve anahtarı - eriyen telli sigorta birleşik üniteleri - Genel Kurallar ve Deney Metotları
TS EN 60947-2
IEC 60947-2
Alçak gerilim anahtarlama düzenive kontrol düzeniBölüm:2 Devre Kesicileri
TS 5955
IEC 60947-3
Havada açılan alçak gerilim anahtarları (şalterleri), ayırıcıları, ayırıcılı anahtarlar ve anahtarı - eriyen telli sigorta birleşik üniteleri
TS 86EN 60269-1
IEC 60269-1
Sigortalar-Alçak Gerilimli- Bölüm:1 Genel Kurallar
TS EN 60269-2
IEC 60269-2
Endüstride Kullanılan Eriyen Telli Alçak Gerilim Sigortaları (Bıçaklı sigortalar)
TS EN 60269-3
IEC 60269-3
Eğitimsiz kişiler tarafından kullanılan sigortalar için ilave kurallar (Ev ve benzeri yerlerdeki uygulamalar için sigortalar- D Tipi Sigortalar)
STANDART NO (TS)
STANDART NO (IEC, EN)
STANDART ADI
TS 5018
EN 60898
Anahtarlı Otomatik Sigortalar
TS EN 61036

Sayaçlar – Alternatif akım statik vatsaat metreler – Aktif enerji için
TS 5590EN 60051-2

Elektriksel Ölçü Aletleri ve aksesuarları – Doğrudan harekete geçen analog göstergeli Bölüm:2 Ampermetreler ve Voltmetreler
TS 3033
IEC 60529
Mahfazaların Koruma Derecelerinin Sınıflandırılması
TS4313
ASTMD 3359
Bantla Metalik Yüzeylere Yapışma Derecesinin Tayini
Eşdeğer başka standartlar kabul edilebilir. Bu durumda, teklif sahipleri anılan standardın İngilizce ya da Türkçe kopyasını teklifleriyle birlikte verecektir.

1.3. Yönetmelikler

Panolarının tasarımı ve imalinde;
. "Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği",
. "Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği",
. "Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği"nin
yürürlükteki en son baskılarının ilgili hükümlerine uyulacaktır.

1.4. Çalışma Koşulları

Malzeme Listesinde aksi belirtilmedikçe, sipariş konusu Panolar aşağıda belirtilen çalışma koşullarında kullanılmaya uygun olacaktır. Tablo -1-
KULLANMA YERİ
BİNA İÇİ (Dahili)
BİNA DIŞI (Harici)
Yükselti
Aksi belirtilmedikçe 2000 metre
Ortam sıcaklığı (°C)
-
-
· En çok
40°C
40°C
· 24 saat içinde ortalama
35°C
35°C
· En az
-5°C
-40°C
Kirlilik Derecesi
2
3
En yüksek güneş ışınımı
-
500 W/m²
Bağıl nem
+ 40°C'da %50
+ 25°C'da %100
+ 20°C'da %90
-
Buzlanma
-
Sınıf 10, 10 mm
Yer sarsıntısı


· Yatay ivme
0,5 g
0,5 g
· Düşey ivme
0,4 g
0,4 g
2. ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER

Malzeme Listesinde aksi belirtilmedikçe, Panolar aşağıda belirtilen elektriksel özelliklere uygun olacaktır.

2.1. Anma Değerleri Tablo -2-
Anma frekansı
50 Hz
Ana bara anma akımı
Bağlanacağı trafonun gücüne göre.
Anma çalışma gerilimi
231/400 V3 (üç) faz, 4 (dört) telli sistem
Sistem topraklaması
Doğrudan topraklı
Anma yalıtım gerilimi
690 V-etken
Anma Darbe Dayanım Gerilimi, kV (Uimp)
12
Şebeke Frekanslı Deney Gerilimi, kV (50 Hz, 1 dak.)
-
· Faz toprak arası
10
· Fazlar arası
2,5
- Anma akımları; Tablo -3a-
Transformatörün gücü(kVA)
50
100
160
250
400
630
800
1000
1250
Ana bara anma akımı (Amper)
80
160
250
400
630
1000
1250
1600
2000
Giriş Ünitesi anma akımı(Amper)
80
160
250
400
630
1000
1250
1600
2000
- Pano girişinde beklenen (prospective) en yüksek kısa devre akımları; Tablo -3b-
Transformatörün gücü(kVA)
50
100
160
250
400
630
800
1000
1250
Etken değer (kA)
2
4
6
9
15
23
19
24
30
Tepe değeri (kA)
5
10
15
22
37.5
57
48
60
75
Cos j
0.7
0.7
0.5
0.5
0.3
0.25
0.25
0.25
0.25
2.2. Elektriksel Düzenleme ve Donanımı

Panolar, aksi belirtilmedikçe, EK: 1’de yer alan tek hat şemalarına uygun olarak donatılacak ve aşağıda belirtilen ana ve yardımcı devreler tesis edilecektir. Bunlar;

- Bir adet Ana Giriş,
- Tek hat şemasında belirtilen sayıda üç fazlı besleme çıkışları,
- Bir adet üç fazlı Sokak Aydınlatma Çıkışı,
- Bir adet tek fazlı iç ihtiyaç çıkışı,
- Ölçü devreleri
2.3 Tipler

Aksi belirtilmedikçe güçlerine göre pano tipleri aşağıdaki gibi olacaktır.
-
DAHİLİ TİP
(Kaide tip)
HARİCİ TİP
Direk tipi
Kaide tipi
PANO GÜÇLERİ(kVA)
250
50
50
400
100
100
630
160
160
800
-
250
1000
-
400
1250
-
-
DİREK TİPİ: Trafo direğine tesis edilmiş profilden yapılmış bir mesnede montaj edilen Pano.
KAİDE TİP: Harici tiplerde betondan ya da profilden yapılmış bir kaide üzerine, dahili tiplerde ise kablo kanalı üzerine montaj edilen Pano.

3. TASARIM VE YAPISAL ÖZELLİKLER

3.1. Genel

i) Tasarım ve imalat, ilgili standartlara uygun olarak, en yeni teknik uygulamalar ve en iyi işçilikle yapılacak ve güvenlik faktörleri en geniş şekilde dikkate alınacaktır.

ii) Panolarının yapımında kullanılan bütün malzemeler, kullanım yerine ve amacına uygun, normal çalışmada karşılaşılabilecek her türlü mekanik, termik, elektrik zorlamalara ve nem etkilerine dayanıklı bir yapıda olacak ve hiçbir arıza ve kusuru bulunmayacaktır.

iii) Panolarda kullanılan cihazlar, şartnamede belirtilen özelliklerde ve ilgili standartlara ve/veya teknik şartnamelere uygun olacaktır

iv) Pano içindeki cihazlar; tamir, bakım, ayar ve kullanım kolaylığı göz önüne alınarak montaj plakası veya rafına yerleştirilecektir.

v) Dış bağlantı terminallerine kolayca erişilebilecek, kablo bağlantıları kolay ve güvenle yapılabilecektir.

vi) Panolar profilden yapılmış taşıyıcı bir karkas üzerine tesis edilecektir.

vii) Direk Tipi panolar hariç olmak üzere diğer panoların altı, kablo giriş ve çıkışları için açık olacaktır.

viii) Panoların arkası kapalı olacaktır.

ix) Panoların imalatında kullanılacak tüm cıvatalar en az 8x8 kalitesinde olacaktır.

3.2. Koruma Derecesi

Gerilimli bölümlere erişilmesine, katı cisimlerin girmesine ve su sızmasına karşı pano mahfazası IEC 60529'a göre en az aşağıdaki koruma derecelerini sağlayacaktır.

- Bina içi (dahili) : IP 2X
- Bina dışı (harici) : IP 54

NOT: Koruma dereceleri tabanı açık panolarda taban hariç diğer bölümler içindir.
3.3. Sıcaklık Artışı (Isınma)

Panoların tasarımı, iletken kesitleri ile cihaz karakteristiklerinin seçiminde; çevre sıcaklıkları ve güneş ışınımı gibi dış etkenlerle, pano içindeki cihazlar, baralar, kablolar ve akım taşıyan diğer parçalarda, güç kayıpları nedeniyle oluşacak sıcaklık artışları dikkate alınacaktır.

Sıcaklık artış sınırlarının denetlenmesi deneyinde pano içerisinde ölçülen sıcaklık artışı değerleri, IEC 60439-1, Tablo III'de verilen değerleri aşmayacaktır.

3.4. Kısa Devre Dayanımı

Panoların tasarımı ve cihazların seçiminde Tablo:3'de belirtilen kısa devre akımları dikkate alınacak ve panolar anma kısa devre akımlarında oluşacak termik ve dinamik zorlamalara dayanacaktır.

3.5. İç Ark Dayanımı

Pano içinde ark oluşumunu önleyici ve süresini kısaltıcı önlemler alınacaktır. Küçük bir olasılıkla dahi olsa, oluşabilecek bir iç ark durumunda insanların korunması için, mümkün olan en yüksek koruma sağlanacaktır.

3.6. Elektrik Çarpmasına Karşı Koruma

Normal çalışma koşularında gerilimli çıplak iletkenlere yanlışlıkla doğrudan dokunmayı, normalde gerilim altında olmayan fakat bir arıza durumunda gerilim altında kalabilen çıplak metal bölümlere dokunmada canlıların zarar görmelerini önlemek için standartlarda belirtilen koruyucu önlemler alınacaktır.

Elektrik çarpmasına karşı alınacak koruma önlemleri en az aşağıdakileri kapsayacaktır.
3.6.1. Normal İşletmede Elektrik Çarpmasına Karşı Koruma

Panolarda, kumandanın yapılacağı ön yüzde, normal işletmede gerilimli çıplak iletkenlere yanlışlıkla dokunmayı önlemek için bütün güvenlik önlemleri alınacaktır. Bu amaçla engel/mania görevini görecek ön örtüler/kapaklar kullanılacaktır.

Görevli personel tarafından gerilimli durumda (pano enerji altında) iken ön yüzden;

- Anahtarlama cihazlarının açma ve kapama işlemleri,
- Sigorta değiştirme elemanlarının (buşon) değiştirilmesi,
- Salıcıların ayarı,
- Gösterge ve aydınlatma lambalarının değiştirilmesi,
- Göstergeli aletlerin okunması,

tehlike riski olmadan yapılabilecektir.
3.6.2. Arıza Durumunda Elektrik Çarpmasına Karşı Koruma

Pano içinde veya dış devrelerde meydana gelecek arızalarda, panonun ve cihazların gerilim altında kalabilecek bütün çıplak metal bölümlerine, dokunmada elektrik çarpmasına karşı Koruma Topraklaması sağlanacaktır.

i) Koruma Topraklaması; panonun metal bölümlerinin ve panoda kullanılan cihazların gerilim altında kalabilecek bütün çıplak metal bölümlerinin gerekli yerlerde koruma iletkeni (PE) kullanılarak pano içinde tesis edilecek topraklama barasına elektriksel sürekliliği ile sağlanacaktır.

ii) Panonun metal bölümlerinin (kapı, kapak, örtü, v.b diğer metal bölümler) elektriksel sürekliliği, söz konusu metal bölümlere elektrik deşarjı yöntemi ile çakılmış en az M6 ölçüsünde paslanmaz cıvatalar ile her iki ucuna pabuç takılmış uygun kesitte sarı-yeşil bükülgen kablolar ile yapılacaktır. Bu irtibat sırasında kablo pabucu çakma cıvatalara iki somun ve pul arasına yerleştirilecektir.

NOT: Çakma cıvata yerine normal cıvata kaynak edilmesi ile paslanmaz dışında bir malzemeden yapılmış cıvata ve somunlar (kaplama yapılmış olsa dahi) kabul edilmeyecektir.

iii) Koruma devresinin elektriksel kesiksizliği doğrudan veya koruyucu iletken yardımıyla yapılan etkin bağlantılarla sağlanacak ve bazı cihazlar mahfazadan çıkarıldığında geri kalan kısım için koruyucu devrenin sürekliliği kaybolmayacaktır.

iv) Varsa metalden yapılmış kumanda kolları ve cihazların metal bölümleri güvenli ve sürekli olarak koruma devresine bağlı kalacaktır.

v) Mahfazanın metal bölümlerini mekanik olarak birleştirmede kullanılan yöntemler sürekli ve iyi bir iletkenlik sağlayacak ve akacak toprak arıza akımına dayanacak kapasitede olacaktır. İzli rondela kullanılarak koruma devresinin elektriksel sürekliliği sağlanacaktır.

Pano içindeki taşıyıcı profiller, montaj plakaları gibi tüm iç montaj konstrüksiyon elemanları galvanizli saçtan imal edilecek ve boyanmayacaktır.

vi) Panonun alt bölümünde gerek koruma iletkenleri gerekse zırhlı veya siperli kabloların topraklanmasını sağlamak için en az 20x3 mm² kesitte elektrolitik bakırdan yapılmış en az 3 mikron kalınlığında kalay ile kaplanmış bir Topraklama Barası bulunacaktır. Topraklama Barası ile Topraklama Terminalinin elektriksel sürekliliği en iyi şekilde sağlanmış olacaktır.

vii) Koruyucu devrede kullanılacak iletken kesitleri IEC 60439-1, Madde 7.4.3.1.7'de belirtildiği şekilde hesaplanacak ve koruyucu devrenin bütün bölümleri, panoda meydana gelecek arızada oluşabilecek en yüksek termik ve dinamik zorlamaya dayanacaktır.
3.7. Açıklıklar, Atlama Aralığı ve Tırmanma Mesafeleri

i) Panodaki cihazlar arasında, cihazların kendi standartlarında belirtilen açıklıklar bulunacak ve bu açıklıklar normal çalışma koşullarında değişmeyecektir. Cihazlar, ilgili çalışma koşulları dikkate alınarak, standartlarda belirtilen atlama aralığı ve tırmanma mesafesi koşullarını sağlayacak şekilde monte edilecektir.

ii) Baralar, cihazlar arası bağlantılar ve kablo pabuçları gibi gerilimli çıplak iletkenler ve
terminaller için yaklaşım aralıkları ve tırmanma mesafeleri, en azından bunların bağlandıkları cihazlar için belirtilen değerleri sağlayacaktır. Kısa devrelerde baralar ve çıplak bağlantılar arasındaki açıklıklar kalıcı olarak azalmayacaktır.

3.8. Mahfaza ve Bölümleri

i) Mahfaza aşağıdaki özelliklerde olacaktır.

- Mahfazanın tipi : Metal
- Dış tasarım : Dolap tipi
- Montaj şekli : Kaide tipi, Direk Tipi
- Koruma derecesi : Madde 3.2.'de belirtildiği gibi

ii) Panoların temel yapısı (iskeleti); en az 2 mm. galvanizli sacdan imal edilen dikey ve yatay profillerin bağlantı elemanları ile bir araya getirilmesi ile oluşacaktır. Kapı ve kapaklar en az 2 mm. galvanizli sacdan imal edilecek ve pano iskeletine cıvata, somun gibi bağlantı elemanları kullanılarak montaj edilecektir. Kapı ve kapakların taşıyıcı işlevi olmayacaktır. Kaynak kullanılarak yapılacak birleştirmeler kabul edilmeyecektir.

Galvanizli plaka sacdan yapılmış bükümlü profillerden oluşturulacak pano gövdesi de kabul edilecektir.
3.8.1. Çatı

i) Harici tiplerde çatı, yağmur sularının kolayca akması için en az 50 en çok 150 eğimli olacaktır. Çatının dört tarafında gövdeden dışarı taşacak şekilde saçak oluşturulacaktır. Bu saçak, suyun süzülerek içeri girmesini engelleyecek şekilde ters açıya sahip olacaktır.
Kapı açıldığında conta üzerinde birikmesi muhtemel suyun içeri boşalmasını engellemek için ters açıya sahip ayrıca bir eşik daha bulunacaktır. Kapının contası bu eşik üzerine basacaktır.

ii) Dahili tiplerde çatı kapak şeklinde düz olacaktır.

iii) Panoların kolayca kaldırılabilmesi için çatının üst kısmında uygun sayıda taşıma halkası/köşebenti bulunacaktır.
3.8.2. Kapılar

i) Kapı sadece “harici” tip panolarda bulunacaktır.

ii) Kapılar panonun genişliğine bağlı olarak bir veya iki kanatlı, menteşeli ve kilitlenebilir tipte olacaktır. Menteşeler dışarıdan ulaşılamayacak şekilde gizli olacaktır. Pano yüksekliği ne olursa olsun kapı başına en az 3 (üç) adet menteşe kullanılacaktır. Menteşeler, kapı açık veya kapalı konumda iken aşağıdan kaldırıldığında serbest kalmayacak şekilde olacaktır.

iii) Kapılar, burulma, eğilme ve kasılmaya karşı dayanıklı sağlam bir yapıda olacak ve kasa üzerinde sızdırmazlık sağlayacak şekilde eşiklere dayanacaktır. Kapı kenarları su ve toz girmesine karşı, ısı ve dış etkenlere dayanıklı tek parça ve ek noktası bulunmayan poliüretan dökme veya hava yastıklı lastik contalarla donatılacak ve pano üzerinde bütün temas yüzeylerine dayanacak şekilde kapanacaktır.

Contanın işlevini sağlıklı bir şekilde gerçekleştirebilmesi ve kapak yüzeyinin düzlemsel davranmasını sağlamak amacıyla kapı içlerine kuvvetlendirici profiller sabitlenecektir.

iii) Kapılar çalışmayı önlemeyecek şekilde, en az 120° açılacak ve harici tiplerde açık durumda kalmasını sağlayan, rüzgar basıncına dayanıklı bir durdurma düzeniyle donatılacaktır.

iv) Kapıların alt kenarları en az 5 cm yüksekte olacaktır.

v) Kapı kolları ve kilitleme düzeni, yağmur ve kar sularının kilide ulaşmasını önleyecek biçimde olacaktır. Ayrıca gerektiğinde asma kilit takmaya uygun bir düzen bulunacaktır.

vi) Çift kanatlı kapılarda kanatlardan biri diğerinin üzerine binecektir. Altta kalan kanat diğeri kapanmadan önce içten üst ve alt noktadan sürgülenerek sabitlenecektir. Üstteki kanat kapandığında contası alt kapağın oluşturduğu eşik üzerine basacak ve üç noktadan (üst/orta/alt) kilitleme sağlayacaktır.
3.8.3. Ön Örtüler/Kapaklar

i) Ön yüzde enerjili bölümlere doğrudan teması engelleyecek Ön Örtü/Kapak bulunacaktır. Harici tiplerde Ön Örtü/Kapak, kapı arkasında yer alacaktır. Ön Örtü/Kapak, enerjili bölümlere doğrudan teması engelleyeceği gibi anahtarlama düzenlerinde oluşan arklara karşı da koruma sağlayacaktır.

ii) Ön Örtü/Kapak üzerine ana anahtarlama elemanları (AG Kesici, Sigortalı Yük Ayırıcısı ile besleme çıkışlarında kullanılacak Anahtarlı Otomatik Sigortalar) hariç diğer anahtarlama elemanları ve ölçü aletleri montaj edilebilecektir.

iii) Ön örtüler/kapaklar menteşeli/cıvata bağlantılı olacak ve açıldığında pano içinde yer alan cihazların montajı ve demontajı rahatlıkla yapılabilecektir.

3.8.4. Havalandırma

i) Sıcaklık artışı ve terlemeyi önlemek için pano içinde yeterli havalandırma sağlanacaktır. Bunun için panonun alt kısımlarında hava girişini, üst kısımlarında ise hava çıkışını sağlayacak şekilde Madde 3.2.'de belirtilen koruma derecesini sağlayan havalandırma yarıkları/delikleri bulunacaktır.

ii) Harici tip Panolarda; havalandırma için kullanılacak havalandırma yarıkları/deliklerinden toz girişini önlemek için içerden takılıp çıkarılabilen filtreler bulunacaktır. Bu filitreler temizlik amacıyla kolayca takılıp çıkarılabilmesi için kasetler içerisine yerleştirilecektir.

3.8.5. Kablo Giriş ve Çıkışları

i) Aksi belirtilmedikçe panolarda kablo giriş ve çıkışları aşağıdaki tabloda belirtildiği gibi olacaktır.
-
DAHİLİ TİP
(Kaide tip)
HARİCİ TİP
Direk tipi
Kaide tipi
PANO GÜÇLERİ(kVA)
250
50
50
400
100
100
630
160
160
800
-
250
1000
-
400
1250
-
-
NOTLAR

1. Dahili tip panolarda panoya giriş, pano üstünde açılacak pencereden 150 mm yüksekliğe kadar uzanan ana baralara kablo/bara irtibatı ile yapılacaktır. Pano üstünde açılacak pencere yalıtkan malzemeden yapılmış kapak ile kapatılacaktır.
2. “Taban”dan kablo giriş ve çıkışı yapılan panoların tabanı açık olacak ve kablo giriş-çıkışları için rakor tesis edilmeyecektir.
3. Direk tipi panolarda kablo giriş ve çıkışları için açılan deliklere su geçirmez özellikte alüminyum rakorlar takılacaktır.
4. Malzeme Listesinde belirtilmesi halinde Ana Giriş, tabandan olabilecektir.

ii) Dış bağlantılar için kullanılan bara ve kabloların, normal işletme ve kısa devre koşullarında bağlantı terminallerine zarar vermesini önlemek için pano içinde gerekli mesnetleme düzenekleri sağlanacaktır.
3.8.6. Panoların Zemine Bağlanması

3.8.6.1 Harici Tip Panolar;

- Kaide Tipi panolar ALICI tarafından yerinde yapılacak beton yada profilden bir kaide üzerine yerleştirilecektir. Bu amaçla panolara ait bazalarda, Panoların kaideye irtibatında kullanılmak üzere M12 civatalar ile yapılacak bağlantıya uygun kuvvetlendirilmiş 4 adet delik yer alacaktır.

- Direk Tipi panolar ALICI tarafından Trafo Direğinde profilden yapılacak bir kaide üzerine yerleştirilecektir. Bu amaçla panolara ait bazalarda, Panoların kaideye irtibatında kullanılmak üzere M12 civatalar ile yapılacak bağlantıya uygun kuvvetlendirilmiş 4 adet delik yer alacaktır.

3.8.6.2 Dahili Tip Panolar;

Dahili tip panolar, aksi belirtilmedikçe, kablo kanalı üzerine yerleştirilecektir. Bu amaçla panolara ait bazalarda, Panoların kaideye irtibatında kullanılmak üzere M 12 civatalar ile yapılacak bağlantıya uygun kuvvetlendirilmiş 4 adet delik yer alacaktır.
3.9. Panonun Düzenlenmesi

i) Panolar önden işletilmeye uygun olarak düzenlenecektir.

ii) Harici tip panolarda mahfazanın ön yüzünde kapı bulunacak, tüm elektriksel bağlantılar ve kabloların mesnetleme işlemleri ön yüzden yapılacaktır.

iii) Dahili tip panolarda kapı bulunmayacak ve tüm elektriksel bağlantılar ve kabloların mesnetleme işlemleri ön yüzden yapılacaktır.

iv) Madde 3.6.1. 'de belirtilen işlemler, dahili tiplerde doğrudan panonun dışından, harici tiplerde ise panonun kapısı açıldıktan sonra yapılacaktır.

v) Cihazlar, normal çalışmada oluşan sıcaklık, elektrik atlamaları, elektromanyetik alanlar, titreşim gibi karşılıklı etkileşimden zarar görmeyecek biçimde yerleştirilecek ve bağlantıları yapılacaktır.

vi) Cihazlar ve dış bağlantı terminalleri; önden yapılacak montaj, kablaj, bakım ve değiştirme işlemleri için kolayca erişilebilecek şekilde yerleştirilecek ve cihazların kumandaları, sigorta elemanlarının değiştirilmesi işlemleri kolayca yapılacaktır.

Dış bağlantı için kullanılan çok damarlı kabloların, damarlarının ayrılması ve damarların uygun şekilde bağlanabilmesi için yeterli alanlar bırakılacaktır.

vii) Termik Manyetik Kesicinin (TMK) açık/kapalı pozisyonunu gösteren konumları ön örtü/kapak üzerinde işaretlenecektir. Kapalı konum için (I), açık konum için (0) sembolleri kullanılacaktır.

viii) Kumanda edilecek cihazların merkez eksenleri tabandan itibaren harici tip panolarda en az 0.3 m. dahili tip panolarda en az 0.4 m. yükseklikte, dış bağlantı terminalleri ise tabandan itibaren harici tip panolarda en az 0.2 m. dahili tiplerde ise en az 0.3 m. olacaktır.

ix) Sigortalı Yük Ayırıcılarında (SYA), ayırıcı açık konumda olmadıkça sigortalara erişilemeyecektir. (Dikey Sigortalı Yük Ayırıcıları için buna gerek yoktur.)

x) Besleme çıkışlarının belirtilmesi için ön örtü/kapak üzerinde etiket yuvaları bulunacaktır. (Besleme çıkışlarında Dikey Sigortalı Yük Ayırıcılı kullanılması halinde buna gerek yoktur.)
3.10. Pano İçi Bağlantılar

3.10.1. Genel

i) Akım taşıyan parçaların bağlantıları, normal çalışmada oluşan sıcaklık artışı, yalıtım malzemesinin eskimesi, elektrodinamik zorlamalar ve titreşimlerden zarar görmeyecek, termik genleşme, farklı metaller kullanılması halinde oluşabilecek elektrogalvanik etkiler dikkate alınacaktır.

ii) Akım taşıyan parçaların bağlantıları yeterli ve sürekli bir temas basıncı sağlayacak usullerle yapılacaktır.

iii) İki cihaz arasındaki bağlantıda ek ve lehimle birleştirme yapılmayacak, bağlantılar sabit terminaller üzerinden yapılacaktır. Kullanılan iletken tipine uygun olmayan terminaller için manşon ve pabuç gibi bağlantı parçaları kullanılacaktır.

Çok telli iletkenlere sahip kabloların bağlantıları için sıkıştırmalı tipte kablo pabuçları kullanılacaktır.

iv) İletkenler, zorunlu olmadıkça, yatay ve düşey olarak, aynı yönde giden bağlantı iletkenleri yan yana ve paralel olarak döşenecek ve dönüşler daire yayı biçiminde yapılacaktır. Yalıtılmış iletkenler, çıplak iletkenlere ve keskin kenarlara değmeyecek ve uygun şekilde tespit edecektir.

v) Pano içinde kullanılacak kablolar aleve ve ısıya dayanıklı özellikte olacaktır.
3.10.2. Ana Baralar

i) Ana baralar dikdörtgen kesitli elektrolitik bakır lamalardan yapılacaktır. Nötr barası kesiti faz barası kesiti ile aynı olacaktır. En az tek hat şemalarında belirtilen kesitlerde olması koşulu ile ana bara kesiti; panodaki sıcaklık artışı, kısa devrelerde meydana gelecek termik ve dinamik zorlamalar ve titreşimlere göre imalatçı tarafından farklı kesitlerde de seçilebilecektir.

ii) Aksi belirtilmedikçe baralar (nötr barası dahil) en az 3 mikron kalınlığında kalay ile kaplanacaktır.
iii) Baralar pano tabanına paralel veya düşey konumda olacak, gerekli sayıda mesnet izolatörleri ile tespit edilecektir. Mesnet izolatörlerinin tepe kuvveti, kısa devrede meydana gelecek dinamik kuvvetlere dayanacak kapasitede seçilecektir. (Oluklu/tarak tipi izolatör kullanılması halinde bunlar mesnetleme noktalarında çift olarak kullanılacaktır.)

iv) Aksi belirtilmedikçe fazlar; R fazı L1, S fazı L2 ve T fazı L3 ile işaretlenecektir.

v) Baralara açılan delikler ve cıvatalı bara bağlantıları DIN 43673 Part 1 ve 2’ye uygun olacaktır.

vi) Besleme çıkışlarında Dikey Sigortalı Yük Ayırıcılarının (DSYA) kullanılması halinde ana bara mesafeleri, IEC 60269-2-1 AMENDMENT 2 2002-01’e uygun olacaktır.
3.10.3. Ara Bağlantılar

i) Giriş ünitesindeki cihazlarla ana bara arasındaki bağlantılar, giriş ünitesi anma akımını taşıma kapasitesine sahip olacak ve pano girişinde beklenen en yüksek kısa devre akımının termik ve dinamik etkilerine dayanıklı olacaktır.

ii) Ana bara ile çıkış ünitelerindeki cihazlar arasındaki bağlantılar, dikdörtgen kesitli veya yuvarlak elektrolitik bakır iletkenlerle veya bakır iletkenli, çok telli, yalıtılmış kablolarla yapılacaktır. Kullanılacak iletkenlerin kesitleri; panonun düzenlenmesi, sıcaklık artışları, anma akımları, kısa devrelerde meydana gelecek termik ve dinamik zorlamalar ve titreşimler dikkate alınarak, imalatçı tarafından saptanacaktır.

iii) Termik Manyetik Kesicinin (TMK) kablo ve bara bağlantılarının kolay ve sağlıklı yapılabilmesi sırasında “Uzatma Baraları”na gerek duyulması halinde, TMK imalatçısı tarafından bu amaç için üretilmiş “Baralar” kullanılacaktır.

3.10.4. Devrelerin Tanıtılması

i) Ana ve yardımcı devre iletkenleri numara, renk veya işaretlerle tanıtılacaktır. Bu işaretleme kablaj şemalarına uygun olacaktır. Tanıtma yalnızca iletken uçlarında yapılacaktır.

ii) Koruma topraklaması devresinde kullanılacak iletkenler (PE) sarı-yeşil çift renkli olacaktır.

iii) Ana ve yardımcı devrelerde kullanılacak nötr iletkenler, açık mavi renkte olacaktır.
3.11. Topraklama Terminali

Panonun dış topraklama sistemine bağlantısı için panonun alt bölümünde, pano gövdesine elektrik deşarjı yöntemi ile irtibatlandırılmış en az M12 ölçüsünde paslanmaz cıvatadan bir topraklama terminali bulunacaktır. Topraklama iletkeninin bağlantısı için iki adet somun ve yaylı rondela terminal üzerine takılmış olarak pano ile birlikte verilecektir. Topraklama terminali toprak işaretiyle işaretlenecektir.

NOT: Direk tipi panolarda Topraklama Terminali, panonun yan dış yüzünde yer alacaktır.

3.12. Ölçü Aletleri
i) Ana Girişte;
1.SEÇENEK
2.SEÇENEK
Voltmetre
Voltmetre
Voltmetre komutatörü (7 konumlu)
Voltmetre komutatörü (7 konumlu)
Enerji Ölçer (Enerji Analizörü)
Aktif Sayaç
-
mpermetre (3 adet)
ii) Sokak Aydınlatma Çıkışı;

- 1 adet aktif sayaç.

iii) Ana Giriş ve Sokak Aydınlatma Çıkışı devrelerinde tesis edilecek ölçü aletlerinin elektriksel bağlantıları yapılır iken;

- Akım devrelerinde : 4 mm²,
- Gerilim devrelerinde : 2.5 mm² kesitli bakır iletkenli kablolar kullanılacaktır.

iv) Ölçü Aletleri ve teçhizatına ilişkin teknik karakteristikler aşağıda verilmektedir. Malzeme Listesinde aksi belirtilmedikçe söz konusu teçhizatlar belirtilen karakteristiklere uygun olacaktır.
- Voltmetre:
- Ölçme sahası : 250 VAC ve 500 VAC
- Doğruluk sınıfı : 1,5
- Çalışma frekansı : 45-65 Hz
- Sürekli aşırı yüklenme (2 saat) : 1.2 Un
- Kısa süreli aşırı yüklenme : 2xUn
- Bağlantı şekli : Gömme tip, arkadan bağlantılı,
- Boyutları : 96x96 mm./72x72 mm.
- Standartlar : TS 5590/EN 60051-2
- Ampermetre:
- Doğruluk sınıfı :1,5
- Çalışma frekansı : 45-65 Hz
- Sürekli aşırı yüklenme (2 saat) : 1.2x In
- Kısa süreli aşırı yüklenme : 10xIn
- Bağlantı şekli : Gömme tip, arkadan bağlantılı,
- Boyutları : 96x96 mm./72x72 mm.
- Standartlar : TS 5590/EN 60051-2
- Diğer hususlar : Mekanik sıfır ayarlı, trafonun anma akımı kırmızı çizgi ile işaretli
- Akım transformatörleri:
- Primer akım : Tek hat şemasına göre
- Sekonder akım : 5 Amper
- Anma Gücü : 7,5; 10; 15 VA (Yüke göre AG PANO imalatçısı tarafından seçilecektir.)
- Doğruluk sınıfı : 0,5
- Ölçü emniyet katsayısı : 5
- Sürekli termik akım : 1.2xIn
- Kısa süreli termik akım (Ith) : Pano girişinde beklenen en büyük kısa devre akımına uygun.
- Dinamik anma akımı : 2.5xIth

- Enerji Ölçer (Enerji Analizörü)

Enerji Ölçer (Enerji Analizörü) ile;

· En azından faz gerilimleri (faz-faz ve faz-nötr), faz akımları, toplam aktif enerji (kWh), reaktif enerji (kVArh), frekans, güç faktörü, aktif güç (W), reaktif güç (Var), sanal güç (VA) ölçülebilecek ve ekranında izlenebilecektir.
· Faz gerilimi, faz akımı ve toplam akımın minumum ve maksimum değerleri kaydedilecek ve istenildiğinde bu değerlere ulaşılabilecektir.

Enerji Ölçer (Enerji Analizörü) düşük güç tüketimli, AG Pano’nun çalışma koşullarında çalışmaya uygun olacak ve ölçülen parametrelerin doğruluk sınıfı 1.5’dan büyük olmayacaktır. Enerji Ölçer (Enerji Analizörü)’ne değişik oranlarda akım trafolarının bağlantısı mümkün olabilecektir.

ALICI tarafından yukarıda belirtilenlerin haricinde özellikler istenmesi halinde bunlar Malzeme Listesinde belirtilecektir.
- Aktif Sayaç:
- Nominal gerilim : 3x230/400 VAC
- Bağlantı şekli : 3 faz 4 telli.
- Doğruluk sınıfı : 0,5
- Standartlar : TS EN 61036, TS EN 60687

NOT: Malzeme Listesinde belirtilmesi halinde digital göstergeli ölçü aletleri kullanılabilecektir.
3.13. İç İhtiyaç Devreleri

i) Madde 2.3.4'de belirtilen iç ihtiyaç çıkışına aşağıdaki devreler bağlanacaktır.

- Bir adet 1 fazlı güç prizi , (10 A kapasitede)
- İç aydınlatma devresi.

ii) Bağlantılarda;

- Priz devrelerinde en az 2,5 mm²,
- Aydınlatma devrelerinde en az 1,5 mm² kesitli bakır iletkenli kablolar kullanılacaktır.
3.14. İsim Plakası, Ölüm Tehlikesi İhbarları ve Amblem

Panolarda aşağıda belirtilen, isim plakaları, tehlike ihbarları, bağlantı şemaları ve amblem bulunacaktır.

Plakalar ve levhalar paslanmaya dayanıklı malzemelerden yapılacak ve paslanmaz vidalar veya perçinle tutturulacaktır.

Yazılar okunaklı olacak, yazı ve şekiller dış etkilerle silinmeyecek ve solmayacaktır.

i) İsim plakası, panonun ön yüzüne, kolayca görülebilecek ve okunabilecek bir yere konacaktır. İsim plakaları, yapımcının adı ve adresi, imal yılı ve ayı, Alıcının adı sipariş numarası ve malzeme kod numarası, seri numarası, pano gücü, anma akımı, kısa devre dayanıklılığı, koruma derecesi ve standartlarda belirtilen diğer bilgileri içerecektir.

ii) Pano içindeki cihazlar üzerinde, ilgili standartlarında belirtilen bilgileri içeren isim plakaları bulunacaktır.

iii) Panoların kapıları üzerinde ölüm tehlikesi işareti ve uygun yükseklikteki harflerle "ÖLÜM TEHLİKESİ" yazısı bulunacaktır.

iv) Harici tiplerde kapının iç yüzüne, dahili tiplerde dış yan yüzüne yapılacak bir cep içine naylon mahfaza içerisine tek hat şeması konacaktır.
3.15. Korozyona Karşı Önlemler

3.15.1. Genel

Metal bölümler korozyona dayanıklı malzemeden yapılacak ve yüzeyler korozyonu en aza indirecek şekilde işlenecektir.

Korozyona karşı aşağıdaki önlemler alınacaktır:

- Bütün yüzeyler su tutmaz şekilde düzenlenecektir.
- Metal bölümler korozyona dayanıklı malzemeden yapılacak ve yüzeyleri korozyonu en aza indirecek şekilde işlenecektir.
- Akım taşıyan parçalar demir içermeyen metalden yapılacaktır.
- Akım taşıyan ya da yapı elemanı olarak kullanılan alümınyum alaşımları korozyona dayanıklı olacaktır.
- İmalatta kullanılacak malzeme galvanik korozyona yol açmayacak şekilde seçilecek ve düzenlenecektir.
- Demirli parçalar sıcak daldırma usulüyle veya elektro galvanizle kaplanacak veya
boyanacaktır.
- Korozyondan korunacak yüzeyler, düzgün, hasarsız, temiz ve kaplamanın ömrünü azaltan yabancı maddelerden arınmış olacaktır.
3.15.2. Boyama

Metal mahfazalı AG Dağıtım Panoları elektrostatik kaplama yöntemi ile boyanacaktır.

i) Boyanacak yüzeylerdeki, pas ve çapaklar temizlenecek, sivri kenarlar taşlanacak ve pürüzlü yerler zımpara ile düzeltilecektir.

ii) Boyanacak yüzeylerdeki pas ve yağlar, boyama standartlarında belirtilen, kumlama, kimyasal temizleme, v.b metotlarla iyice temizlenecektir.

iii) Elektrostatik boyamada gri renkli (Malzeme Listesinde aksi belirtilmedikçe) RAL 7032 renk kodunda) polyester tipi toz boyalar kullanılacak, kaplama 65 ± 15 mikron kalınlığında olacaktır.

iv) Boyanın niteliği, boya kaplamasının kalınlığı, yüzey üzerinde homojenliği, yapışmanın kontrolu ile belirlenecektir. Ayrıca standartlarda öngörülen diğer deneyler uygulanacaktır.

v) Boya kalınlığı rastgele seçilmiş üç noktada "Boya kontrol aygıtı" ile ölçülecektir. Ortalama kalınlık yukarıda belirtilen değerler arasında olacaktır.

vi) Boya tabakasının kaynaşması rastgele seçilen iki noktada TS 4313/ASTMD 3359'a uygun olarak bant yapıştırma yöntemiyle kontrol edilecektir. Deney sonucu, bu standartlarda yer alan sınıf-4'ten daha kötü olmamalıdır.
3.15.3 Galvanizleme

Galvanizleme işlemi ve galvanize edilmiş yüzeyler üzerindeki deneyler, ISO 1459, 1460, 1461 ve TS 914 standartlarına uygun olarak yapılacaktır. Aksi belirtilmedikçe galvaniz kaplama kalınlıkları TS 914 Çizelge-1'e uygun olacaktır.

Boyanamayan ve sıcak galvaniz yapılamayan küçük parçalar harici tiplerde paslanmaz çelikten, dahili tiplerde ise elektro galvaniz yapılacak veya paslanmaz çelikten olacaktır. Elektro galvaniz kalınlığı 12 mikrondan az olmayacak ve galvanizlemeden sonra uygun bir metotla pasifleme işlemi yapılacaktır.

3.16. Cihazların Ortak Özellikleri

AG PANO’da kullanılacak cihazlar (Termik manyetik kesiciler, sigortalı yük ayırıcıları, akım trafoları, eriyen telli sigortalar, ölçü aletleri, anahtarlı otomatik sigortalar, baralar, vb), varsa ALICI’nın ilgili teknik şartnamelerine yoksa ilgili TSE veya uluslar arası diğer standartlara uygun olacaktır.
Yeni Nesil Kompanzasyon Sistemleri-Elektronik Kompanzasyon Modülü

ENERJİ KALİTESİ

Yüksek Teknoloji içeren ‘Tak Çalışltır’ Özellikli Kompanzasyon Ürünleri Sunuyor


ELEKTRONİK KOMPANZASYON

Genel Özellikler:

  • 20 msn düzeltme hızı.
  • Binary mantığı ile 5 kolda 32 kademe hassasiyet.
  • Her kolda harmonik filtre
  • Sıfır akım anahtarlama ile uzun kompanent ömrü
  • Kolay bağlantı ve bakım gerektirmeyen yapı
  • Altıncı kola reaktör ilavesi ile aynı hassasiyette reaktif kapasitif düzeltme(5+1)
  • Çok hızlı değişen trifaze yüklere (Punta, pres v.b) cevap verebilme.
ELEKTRONİK KOMPANZASYON MODÜLLERİ

  • Monofaze uygulamalarda her faz bağımsız kontrol edildiği için dengesiz yüklerde doğru çalışır.
  • Kısa süreli girip çıkan yüklere 20  msn içinde cevap verir.
  • Sıfır akım anahtarlaması yapıldığı için kondansatörlerin ömrü uzun olur.
  • 32 Kademe hassasiyet ile Kapasitif ve Opsiyonel Endüktif düzeltme yapılır.
  • Yarı iletken ile anahtarlama yapıldığı için arıza riski çok azdır.
  • Periyodik test ile muhtemel kondansatör ve yarıiletken arızalarını önceden haber verir.
  • Modüler yapıda olup, bakımı ve servisi kolaydır.
  • Uzaktan PC üzerinden izlenebilir.
  • Mevcut kompanzasyon performansını artırmak için birlikte paralel kullanılabilir.
  • Kurulması kolay olup standart akım trafosu ile çalışır.
  • Dengesiz yüklerde ayrıca enerji tasarrufu sağlar.
  • Harmonik filtre kullanılarak akım harmoniklerine çözüm sağlanır:
  • Uzaktaki birimler bir merkezden izlenir ve kontrol edilebilir.
  • Akım pikleri oluşmadığı için tehlikeli şebeke gerilimi ve şebeke kirlenmesi olmaz.
  • Seri endüktans ile PFC kondansatör akımları sınırlanır.
Yeni Nesil Kompanzasyon Sistemleri-Elektronik Kompanzasyon Modülü

ENERJİ KALİTESİ

Öncelikle çoktandır uygulanmakta olan kompanzasyon sistemlerinden genel olarak bahsetmek yerinde olur.
  • Klasik Kompanzasyonda düzeltme ihtiyacı gerektiğinde veya devreden çıkması gerektiğinde en erken 5-10 saniye gecikme süresi sonunda işllemi yerine getirir. Bu gecikme sürelerince hat yüklemeleri olduğu gibi, hat üzerinde düşümlere ve kayıplara da neden olur.Yüzlerce belkide binlerce kullanıcı düşünüldüğünde bu durum ciddi bir kayba yol açar. Bu sebeple elektrik dağıtım şirketleri kullanıcıları reaktif enerji tüketim konusunda sınırlandırmakta ve limit aşımında faturalara ceza olarak bu tüketimi yansıtmakta.
  • Dengesiz yüklerde, Klasik Kompanzasyon tek faz üzerinden ölçüm almasına rağmen üçgen bağlı kondansatör gruplarını devreye alarak veya çıkararak düzeltme yaptığı için gereksiz Reaktif güç yüklemesi yapar. Bu durum binlerce kullanıcının bağlı olduğu trafo merkezlerinde kullanım kapasitesini etkiler. Benzer şekilde dengesiz yüklerde klasik kompansazyon sistemi bir fazdaki akıma baktığı için bu koldaki akım yüksek ise kapasitif ceza –düşük ise yetersiz kompansazyon durumu yaratır.
  • Mevcut Kompanzasyon sistemleri kontaktörler ile kapasitör blokları devreye alınarak veya çıkarılarak düzeltme yaptığı için anahtarlama esnasında şebeke hattında parazitlere, arklara, elektriksel gürültülere, gerilim düşümlerine ve zıplamalarına neden olur. ?ekil 1 ve 2 de osiloskop görüntülerinde bu durum açık şekilde görülmektedir. Binlerce kullanıcıda aynı durum düşünüldüğünde çok ciddi hat kirlenmeleri ve dolayısıyla kalitesiz enerji ortaya çıkar ve bu sorunlu durum hassas cihazlara zarar verebilir. Kondansatör bloklarında kontrolsüz anahtarlamadan dolayı delinmeleri ve sonunda kısa devre oluşmasına, kontaktör yapışmalarına ve bazı durumlarda yangın ihtimaline yol açabilir. Bu çalışma prensibi sebebi ile her yıl yüzlerce kondansatör bloğunun ve yapışan kontaktörlerin çöpe atıldığı da bir gerçektir.
  • Punta kaynak, kaynak, vinç ve asansör gibi yükün hızlı değıştiği bazı uygulamalar için mevcut sistemlerin hızları yetersiz kaldığından kullanıcı yüksek reaktif enerji tüketimi sorunu yaşamaya devam edebilir. Klasik sistemlerin bu tür yüklerde çok hızlı anahtarlanması durumunda kontaktör ve kondansatör ömürleri dramatik şekilde düşer.

Yeni Nesil Kompanzasyon Sistemleri-Elektronik Kompanzasyon Modülü

Bu sistemlerin avantajı yüklerin dengeli ve fazlaca değişken olmadığı durumlarda reaktif güç tüketim limitleri içerisinde kalması ve fiyat avantajıdır.
Elektronik Kompanzasyon Modülü (EKM) yukarıda bahsi geçen sorunların tamamını büyük ölçüde ortadan kaldıracak bir yaklaşımla tasarlanmıştır.

Binary mantık ile beş kolda 32 kademe :
Beş ayrı kol üzerine her biri bir öncekinin iki katı kapasitede olacak şekilde hesaplanan kondansatör değerleri vardır. Hassasiyet değeri en küçük koldaki kadar olan bu beş kol tristör-diyot modülleri vasıtası ile binary mantığı ile anahtarlanır. Dolayısı ile beş kolda = 32 kademe elde edilir. Örneğin ilk kol 25 uF(0,5 kvar) ile başlarsa, 50, 100, 200 ve 400 uF (8 kvar) ile beşinci kol son bulur. Modülün toplam kapasitesi 15,5 kvar ve adım hassasiyeti 0,5 kvar olur. Bu fazda örneğin anlık 9,5 kvar lık bir ihtiyacı karşılamak için 1.,2. ve 4. kol anahtarlanır ve 9,5 kvar lık monofaze kondansatör devreye alınmış olur.
20 ms anahtarlama hızı ve yük durumuna göre çoklu adım atma stratejisi :

Yukarda bahsedilen anahtarlama hızı 20 ms olup ihtiyaç durumuna göre aynı anda bir kademe ile on kademe arasında devreye almak mümkündür. Bu durum çok hızlı değişen yükleri 20 ms anahtarlama hızı ile dahi tek tek kademe artırarak dengelemenin olanak dışı olduğu yerlerde tepki süresini oldukça hızlandıran bir ölçme ve değerlendirme mantığı ile mümkündür. Değişen yüke yakın hızlarda kondansatör devreye alıp çıkarmak ise reaktif güç tüketimini azaltmak için çok önemli bir faktördür

Deşarj için vakit kaybetmek söz konusu olmadığı için aynı kondansatörü ihtiyaç halinde arka arkaya devreye alıp çıkarmak mümkündür.

İlaveten, birden fazla punta kaynak makinasının, aynı anda devreye girmesi ile enerji kalitesinde olabilecek problemleri de hızlı şekilde devreye girerek ortadan kaldırıp cihazların performans kayıplarını ortadan kaldırır.

Her fazın ayrı kontrolü ve düzeltilmesi- Kapasitif ve Endüktif düzeltme aynı mantık ve hızla :
Fazlar arası yük dengesizlikleri her fazın ayrı ayrı düzeltilmesi prensibi ile ortadan kaldırılmıştır. Hangi fazda ne kadar kondansatör devreye alınması gerekiyorsa o kadar alınabilir. Kapasitif reaktif yük düzeltmesi de benzer mantıkla her fazda ayrı ayrı yapılabilir. Altıncı kola ilave edilen ihtiyaç duyulan endüktif kvar kadar reaktör gerektiğinde tristör ile devreye alınabilir ve fazla gelmesi halinde yine ihtiyaç kadar kondansatör devreye alınarak kapasitif rekatif güç tüketimi EKM nin en düşük kolu hassasiyetinde dengelenir.

Sıfır akım anahtarlama ile uzun komponent ömrü :
Kontrol modülünün tristör-diyot modüllerini sıfır akımda anahtarlaması neticesinde kondansatörlerin çektiği akım sıfırdan başlayarak maksimum seviyesine çıkar bu durum kondansatör ömrünü oldukça uzatacak bir uygulamadır. Diğer taraftan kondansatörlere seri bağlı harmonik filtre endüktansları ile akım sınırlaması yapılır.

Harmonik Bastırma :
Her kolda kondansatörlere seri olarak bulunan harmonik fitre endüktansları yukarıda bahsedildiği gibi kondansatörlere giden akımı sınırlamasının yanında sistem harmoniklerini ve hızlı anahtarlamanın neden olabileceği harmonikleri bastırarak temiz enerji kullanımına sebep olur.

Modüler yapı, kolay kurulum :
Modüler yapısı ve cihaz tipi oluşu sebebi ile EKM modülleri kapasite artışı durumunda ilave EKM modülleri ile paralel çalışabilir. Bu durum yatırım maliyeti açısından avantaj oluşturmaktadır. Kurulumu son derece kolay olup üç adet akım modülü ve barlara faz nötr kablo bağlantısı şeklindedir. Modüler yapısı gereğince modüllerden birinde arıza oluşsa dahi diğer modüller servis süresince görevlerini yapmaya devam edebilir.

Klasik sistemlerle paralel çalışma :
Sistem sabit yük beraberinde değişken yük içeriyor ise, değişken yük reaktif tüketimi büyüklüğünde EKM modülü paralel bağlanarak değişken yükleri de kompanse etmek mümkün olur.

Son söz olarak, tristör kontrollü sistemler son kullanıcı açısından aşağı çekilmiş olan reaktif güç tüketimi limitleri içerisinde kalmayı sağladığı gibi, iletim hatlarında ve dağıtım trafolarındaki kayıp ve yüklenmelerinde azaltılması açısından oldukça önemli bir gelişmedir.

Not:Karmet makineden alışmıştır.
Iw = IAktif
Ib = IReaktif

I1 = Zahiri akım
I1 cos? = Aktif akım
I1 sin? = Reaktif akım
Santralden motora kadar bütün hatlar, tesisler:
I cos?+ I sin? = I aktif + I reaktif
Akımının toplamı ile yüklenmekte, motor ise ancak:
P =U.I.Cos?
Aktif enerjiyi almaktadır.

Reaktif güç kompanzasyonu, çeşitli memleketlerde ayrı ayrı ele alınmış, Almanya’da; orta gerilim kondansatörlerine karşı 4 kat daha fazla alçak gerilim kondansatörleri yapılmışken, Japonya’da; yine1963 yıllarında bunun tamamen tersi ve keza Amerika’da da orta gerilim kondansatörlerine önem verilmiştir.
Bu değişik düşünce ve uygulamaya sebep olarak, şebeke sistemlerinin farklılıkları yanında, santraların endüstri ve alıcılara olan yakınlığı ve enerji satan teşkilatların tarifeleri ile tüketicilerin mecbur tutulduğu şartlarda söylenebilir.
Şekil 1
A.G. Güç kondansatörlerini kullanan
Güç katsayısı doğrultma prensibi

Şekil 2
Kompanze edilmiş (1) ve edilmemiş(2)
tesisin güç diyagram
TESİSLERDE REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU

Günümüzde bütün Dünya memleketleri, yeryüzü ve yer altı enerji kaynaklarının en ekonomik şekilde harcama yollarını ararken, kurulmuş olan enerji kaynaklarının da en verimli kullanılması temine çalışmaktadır.
Elektrik enerjisinin, asrımızın en yaygın kaynaklarından biri olarak üretildiği, santralden en küçük alıcıya kadar dağıtımında en az kayıpla taşımanın yolları ve hesapları yapılmaktadır.
Dünyamızda elektrik enerjisine ihtiyacın her geçen gün biraz daha artması, enerji üretiminin gittikçe pahalılaşması, taşınan enerjinin de kaliteli, ucuz ve hakiki iş gören aktif enerji olmasını daha zorunlu kılmaktadır.
Bilindiği gibi; şebekeye bağlı bir alıcı, eğer bir motor, bir transformatör, bir floresant lamba ise, bunlar manyetik alanlarının temini için bağlı oldukları şebekeden bir reaktif akım çekerler.
İşte; santralde üretilen bir enerji, aktif ve reaktif akım adı altında en küçük alıcıya kadar beraberce akmakta, iş yapmayan, sadece motorda magnetik alan doğurmaya yarayan reaktif akım, havai hatta, trafoda, tablo, şalterler ve kabloda lüzumsuz yere kayıplara sebebiyet vermektedir.
Bu kayıplar yok edilirse, şüphesiz trafo daha fazla motoru besleyebilecek bir kapasiteye sahip olacak, keza disjonktör lüzumsuz yere büyük seçilmeyecek, kablo ise daha küçük kesitte seçilebilecektir.
Daha az yatırımla motora enerji verme yanında, uygulanan tarifeler yönünden, her ay daha az elektrik enerjisi ödemesi yapılacaktır.
Görüldüğü veçhile, daha ilk bakışta reaktif akımının santralden alıcıya kadar taşınması, büyük ekonomik kayıp görünmektedir.Genellikle enerji dağıtım şebekelerinde lüzumsuz yere taşınan bu enerji, taşınan aktif enerjinin % 75-100 arasında tespit edilmektedir.
İşte bu reaktif enerjinin santral yerine, motora en yakın bir mahalden gerek kondansatör tesisleri, gerekse senkron döner makineler tarafından temin edilmesiyle, santralden motora kadar mevcut bütün tesisler bu reaktif akımın taşınmasından, yükünden arınmış olacaktır.
KOMPANZASYON TESİSLERİNİN ÇEŞİTLERİ

1) Bireysel Kompanzasyon

Alıcıların tek tek kompanze edilmesi bu şekilde her motor, her lamba veya transformatör kendine paralel bağlı belli güçte kondansatörlerle tek tek kompanze edilir.

Avantajları
Kondansatörler her alıcı ile beraber devreye girip çıktığından ayrı bir açıcı cihaza, ayrı bir sigorta veya deşarj direncine lüzum yoktur. Büyük motorların devreye girip çıkmalarında gerilim salınması küçük mertebelerde kalır. Motora bağlı kondansatörün uygun seçilmesi icap eder.Motor devreden çıktığında aşırı kompanzasyon, motorların kendi kendine ikazlanmasına sebep olabilir. Motorlar genellikle asenkron sincap kafeslidir. Lüzumlu kondansatör gücü
Şekil 3

Oc (kVAr)=0,9.Io (A) UN(V).10-3
Io Motorun boşta çalışma akımım olup bu akımdan dolayı çekilen reaktif güç motorun bütün yüklenmeleri için konstant alınabilir.(Yol verme hariç)

2) Grup Kompanzasyonu

Beraber ve aynı kontaktör veya şalter üzerinden devreye girip çıkan motor, lamba ve transfor- matörler müşterek kompanze edilebilir.Sigorta ve deşarj dirençlerine ihtiyaç yoktur.
Şekil 4
Eğer bir grupta her motor ayrı ayrı kontaktörle devreye sokulup çıkarılıyorsa kondansatörleri de yine ayrı kontaktörlerle fakat motor kontaklarıyla paralel girebilecek şekilde bağlamak icap eder. Bu durumda ayrı sigortalara ve deşarj dirençlerine ihtiyaç vardır.

3) Merkezi Kompanzasyon

Tabloya bağlı çok sayıda motor veya indüktif yük çeken alıcı bulunuyor ve bunlar belli belirsiz zamanlarda devreye girip çıkıyorlarsa çekilen yük durumuna göre ayarlı bir kompanzasyon böyle bir sistemle yerine getirilebilir. El ve otomatik çalışma durumları daima düzgün bir cos? seviyesini tutmaya çalışır.Kademeli olarak kondansatör devreye sokup çıkarma az salınımla gerilim darbeleri yaratır. Projelendirilmesi ve hesaplanmaları kolaydır. Mevcut tesislere bağlanması problemsiz olup çok az zamanda montaj ve işletmeye alma mümkündür.Tek veya paralel çalışan transformatörleri de toplama akım trafoları üzerinden kompanze etmek mümkündür. Kullanılan elektronik reglerin hassasiyet sınırı ve çalışacağı endüktif veya kapasitif bölgenin potansiyometrelerle hariçten ayarlanabilmeleri her tesise uygun bir kompanzasyon tesimetrelerle hariçten ayarlanabilmeleri her tesise uygun bir kompanzasyon tesisinin kolayca işletmeye girmesini kolaylaştırır.
Şekil 5
Bir tesisin hangi çeşit kompanzasyonla donatılması lazım geldiği işletmenin muhtelif zamanlarda alınmış yüklenme eğrilerine göre seçilmelidir.
Güç arttırımı kapsamında;

  • Dâhili aydınlatma ve priz tesisatı
  • Güvenlik aydınlatma tesisatı
  • Güvenlik yönleme tesisatı
  • Dış aydınlatma tesisatı
  • Güç tesisatı
  • Isıtma-Hav.-Soğutma Sistemleri güç tesisatı
  • Isıtma-Hav.-Soğutma Sistemleri kumanda tesisatı

işlerini yapmaktayız.
Isıtmalı Gaz Örnekleme Hattı:

NO, SO2 gibi asidik özelliğe sahip gazların Şartlandırma Ünitesine gidene kadar yoğunlaşmaması gerekir. Bu gazlar suda çözünen gazlar olduğu için ölçüm sonuçlarının doğruluğu açısından bu çok önemlidir. Hat boyunca içerisinde su buharı ihtiva eden baca gazını yoğunlaşma meydana gelmeden taşır.

Bu Hat firmamız tarafından üretilmekte olup, ayrıca yurt dışından da ithal edilebilmektedir.
PLC'ler endüstriyel otomasyon devrelerinde doğrudan kullanıma uygun özel giriş ve çıkış birimiyle donatılmıştır. Bu cihazlara, basınç seviye, sıcaklık algılayıcıları ve buton gibi iki değerli lojik işaret taşıyan elemanlar; kontaktör, selenoid gibi kumanda devrelerinin sürücü elemanları doğrudan bağlanabilir.

Bir PLC;
1- Mikrobilgisayar (mikrokontrolör) Mikroişlemci + bellek + Bir PLC;
1- Mikrobilgisayar (mikrokontrolör) Mikroişlemci + bellek + giriş-çıkış arabirimi
2- Giriş ve çıkış arabirimleri (mikroişlemciden farkı, işlemci, bellek ve giriş-çıkış arabirimleri aynı yonga içindedir.)
3- Programlayıcı birimi
4- Besleme güç kaynağı

gibi 4 temel kısımlardan oluşur.
Ayrıca programı yedeklemek ve başka bir PLC'ye aktarmak için EEPROM modülü, giriş-çıkış sayısını arttırmak için genişleme birimi, enerji kesilmesi durumunda yedek güç kaynağı ve seri haberleşme arabirimi gibi elemanlar da bulunur.

Giriş Birimi

Kontrol edilen sistemle ilgili algılama ve kumanda elemanlarından gelen elektriksel işaretleri lojik gerilim seviyelerine dönüştüren birimdir.
Kontrol edilen sisteme ilişkin basınç, seviye, sıcaklık sensörleri, butonlar ve sınır anahtarları gibi elemanlarından gelen iki değerli işaretler (var-yok, 0-1) giriş birimi üzerinden alınır.
Gerilim seviyesi değerleri 24V, 48V, 100-120V, 200-240V DC veya AC olabilir.
SEVİL IŞIK ELEKTRİK
İvedik Organize Sanayi Bölgesi Melih Gökçek Bulvarı Halk iş Merkezi 17/120 Ostim/ANKARA
Tel:0312-3951058      |      GSM: 0530-5921966      |      E-Mail: info@sevilelektrik.com
Yukarı
 
 
 
 
Yukarı
Yukarı
Yukarı